Wat Gebeurt Er Echt Met Jouw Oude Kleding?

Jaar op jaar groeit de berg afgedankte kleding en raakt de markt voor tweedehands textiel verder verzadigd. Veel mensen gooien hun oude kleding in een kledingbak met de gedachte dat het direct ten goede komt aan mensen in nood, of dat het op een duurzame manier wordt verwerkt. De realiteit is echter complexer en confronterender. Het overgrote deel van de ingezamelde kleding wordt niet gratis weggegeven, maar is onderdeel van een wereldwijde, commerciële handel. Deze handel staat momenteel onder enorme druk, met verstrekkende gevolgen voor het milieu en de toekomst van onze textielketen.

Maar wat gebeurt er nu precies met die zak oude spijkerbroeken wanneer je die in zo’n beige of groene kledingbak op straat gooit? Om die vraag te beantwoorden, duiken we dieper in de reis die onze kleding aflegt, de uitdagingen waar de sector mee kampt, en de mogelijke oplossingen voor de toekomst.

De Onverwachte Bestemming van Jouw Kleding

De reis van jouw afgedankte kleding begint bij de inzamelaar. Organisaties zoals ReShare van het Leger des Heils, de grootste inzamelaar van Nederland, en commerciële sorteerders zoals Gebotex in Dordrecht, ontvangen dagelijks tonnen aan gedragen textiel. Bij Gebotex alleen al komt zo'n negentig ton kleding per dag binnen. Eenmaal ingezameld, wordt het textiel gesorteerd op kwaliteit en type. Dit sorteerproces is cruciaal, want het bepaalt de verdere bestemming en de waarde van de kleding.

Het merendeel van de ingezamelde kleding, tussen de 60 en 70 procent, vindt zijn weg naar het buitenland. Inzamelaars verkopen het textiel aan (buitenlandse) sorteerders, die het vervolgens weer doorverkopen aan handelaren over de hele wereld. Elke stroom kleding heeft zo zijn eigen bestemming, afhankelijk van de kwaliteit en het soort textiel:

• Zomerkleding: Gaat voornamelijk naar oostelijk en westelijk Afrika, waar het op lokale markten wordt verkocht.
• Winterkleding van A-kwaliteit: Vindt zijn weg naar Oost-Europa en Rusland.
• Kleding die niet meer te dragen is: Wordt geëxporteerd naar landen als India en Pakistan, waar het wordt gerecycled tot nieuwe vezels.

Dit systeem heeft lange tijd gediend als een lucratief verdienmodel voor inzamelaars, die de opbrengst vaak gebruikten om liefdadigheidsprojecten te financieren. Echter, de tijden veranderen snel, en de fundering van dit model begint te wankelen.

De Schaduwzijde: Een Systeem Onder Druk

Wat is er aan de hand? De markt voor tweedehands textiel is verzadigd, en de kiloprijs voor afgedankt textiel daalt gestaag. Waar kledingbakken zes jaar geleden nog werden leeggeroofd vanwege de hoge waarde van textiel, krijgen inzamelaars nu gemiddeld 20 procent minder voor een kilo textiel dan voorheen. Organisaties als Sympany en ReShare merken de gevolgen direct. Sympany overweegt investeringen in ontwikkelingsprojecten af te bouwen om te focussen op de circulariteit van de textielketen, terwijl ReShare minder inzamelt omdat de verwerkingskosten te hoog worden.

Deze daling in waarde en de stijging in kosten zijn te wijten aan meerdere factoren:

• De Opkomst van Fast Fashion: De snelle en goedkope mode die ketens als H&M, Zara en Primark aanbieden, overspoelt de markt met kleding van aanzienlijk lagere kwaliteit. Dit betekent dat een steeds kleiner deel van de ingezamelde kleding geschikt is voor directe herverkoop als 'bovensoorten'.
• Toename van 'Ondersoorten': Het aandeel textiel van slechte kwaliteit, de zogenaamde 'ondersoorten', neemt toe. Deze items zijn vaak niet meer te hergebruiken en zelfs recycling is lastig of onmogelijk. Het verwerken van deze ondersoorten kost inzamelaars en sorteerders geld, omdat de afzetprijs de kosten van inzameling en sortering niet dekt.
• Hogere Verbrandingskosten: Kleding en textiel waar echt niets meer mee kan, moet worden verbrand. De kosten hiervoor zijn in Nederland drastisch gestegen, van 13,21 euro naar 32,12 euro per 1.000 kilo in 2019. Dit draagt bij aan de financiële druk op inzamelaars.
• Gemeentelijke Heffingen: Gemeenten proberen steeds meer geld te verdienen aan de inzameling van kleding en textiel. Inzamelaars moeten tegen elkaar opbieden om een container te mogen plaatsen, waarbij sommige gemeenten een marge tot wel 41 cent per kilo ingezameld textiel vragen. Hierdoor houden handelaren amper een cent per kilo over, of lijden ze zelfs verlies.

Deze ontwikkelingen leiden tot een vicieuze cirkel: hoe meer ondersoorten er in de bakken terechtkomen, hoe duurder het voor inzamelaars wordt, wat de daling van de kiloprijs verder versnelt.

Afrika en Azië: Eindstation of Drempel?

De afzetmarkten voor tweedehands kleding staan eveneens onder druk. Neem Kenia, waar maandelijks honderden containers vol gedragen kleding uit onder andere Groot-Brittannië, de VS en Duitsland aankomen. Deze kleding wordt verkocht op levendige markten in steden als Nairobi. Ongeveer 20 procent van alle wereldwijd ingezamelde kleding voor export gaat naar dit deel van de wereld.

Maar deze handel wordt bedreigd. In 2016 wilde de East African Community (EAC) – een verband van landen als Kenia, Rwanda, Tanzania – de invoer van tweedehands kleding ontmoedigen met importheffingen. Het doel was om de lokale maakindustrie een kans te geven. De Verenigde Staten dreigden echter met het intrekken van handelsvoordelen als dit beleid zou worden doorgevoerd, waarna Kenia, Tanzania en Oeganda hun plannen introkken. Desondanks blijft de dreiging van toekomstige importverboden bestaan, met deskundigen die een volledige ban in Afrika binnen twintig jaar niet uitsluiten.

Een andere cruciale afzetmarkt is Panipat in India, ook wel ‘de afgedankte stad’ genoemd. Hier is het verboden om ingevoerde kleding op de markt te verkopen; het is de hoofdstad van de textielrecycling. Miljoenen kilo's tweedehands kleding komen hier jaarlijks aan om te worden verwerkt. Kleding wordt gesorteerd op kleur en vervolgens tot flarden gesneden om er nieuwe draden van te spinnen. Deze 'shoddy'-garens worden gebruikt om dunne dekens te maken, vaak voor humanitaire hulp na natuurrampen.

Echter, ook in Panipat staat de industrie onder druk. Sinds 2000 krijgen de fabrieken steeds meer concurrentie van Chinese fabrieken die kunstvezels gebruiken om goedkope dekens te maken. Dit is tegenwoordig bijna net zo goedkoop als draad maken uit oude kleding. De productie van shoddy-garen is in de afgelopen tien jaar met een kwart ingezakt. Het verdwijnen of inkrimpen van deze belangrijke afzetmarkten vormt een directe bedreiging voor het huidige systeem van textielinzameling.

De Groeiende Berg en de Onzichtbare Vuilnisbelt

De problemen worden nog verergerd door de gestage groei van de totale hoeveelheid ingezamelde kleding en textiel wereldwijd. Door toenemende welvaart en wereldbevolking kopen mensen steeds meer kleding. Landen zoals China zijn inmiddels grote exporteurs van tweedehands kleding geworden, met een exportwaarde die in tien jaar tijd explodeerde van minder dan een miljoen naar 218 miljoen dollar.

Deze toename van het aanbod, zonder een evenredige groei in de vraag, leidt tot dalende prijzen en een verzadigde markt. Het resultaat? Een deel van de 'goede' kleding die op transport gaat naar het buitenland en niet wordt verkocht, komt alsnog op de vuilnisbelt terecht. In veel landen in Azië en Afrika is er immers geen infrastructuur voor de inzameling of verwerking van oude kleding. Dit betekent dat ons afvalprobleem, deels veroorzaakt door de snelle consumptie van goedkope kleding, simpelweg naar een ander land wordt verplaatst.

Het gebrek aan toezicht op de internationale handel in tweedehands kleding en textiel is een groot probleem. Hoewel er certificaten bestaan om verantwoorde doorverkoop te waarborgen, kijken deze niet verder dan de eerstvolgende schakel in de keten. Het is vaak onduidelijk waar een zak met gedoneerde kleding precies eindigt, wat haaks staat op de circulaire doelen van overheden die afval willen verminderen.

Naar een Circulaire Toekomst: De Oplossingen

Nu het verdienmodel van inzamelaars en sorteerders onder druk staat, ontstaat er een kans om het systeem te hervormen. De focus moet verschuiven van winstmaximalisatie naar een verantwoorde verwerking van oud textiel, met minimale schade aan het milieu en behoud van zoveel mogelijk restwaarde. Inzamelaars en sorteerders, waaronder Sympany, de Boer Group en ReShare, erkennen dat het huidige model niet houdbaar is en zoeken actief naar nieuwe manieren om kleding en textiel te verwerken.

Een van de veelbelovende oplossingen ligt in hoogwaardige recycling. Hierbij wordt oud textiel verwerkt tot nieuwe vezels en garens, waaruit weer nieuwe kleding kan worden gemaakt. Bij Gebotex in Dordrecht wordt hier al volop mee geëxperimenteerd. Spijkerbroeken worden aan flarden gesneden en fijngemalen tot een pluizige pulp, waaruit nieuwe draad gesponnen kan worden. Dit is een cruciale stap richting een circulaire economie, waarbij materialen in een gesloten kringloop blijven.

Echter, technische obstakels bemoeilijken het recyclen van gemengde textielsoorten tot hoogwaardige garens. Bovendien is de vraag of de sector aansluiting zal vinden bij kledingproducenten. Zijn zij bereid om te investeren in duurdere, milieuvriendelijkere en makkelijker te recyclen stoffen? Het is essentieel dat producenten hun verantwoordelijkheid nemen voor het afvalprobleem dat zij mede veroorzaken, door te kiezen voor duurzame materialen en ontwerpen die recycling bevorderen. Alleen dan kan de textielketen echt circulair worden en kunnen we de groeiende bergen afgedankte kleding een halt toeroepen.

Veelgestelde Vragen over Tweedehands Kleding

Gaat al mijn tweedehands kleding naar mensen in nood?

Nee, het overgrote deel van de ingezamelde kleding wordt verkocht aan (buitenlandse) sorteerders en handelaren. Slechts een klein deel wordt direct weggegeven aan mensen die het nodig hebben. De opbrengst van de verkoop wordt door liefdadigheidsorganisaties vaak gebruikt om hun projecten te financieren.

Waarom daalt de prijs van ingezameld textiel?

De prijs daalt door een combinatie van factoren: de markt is verzadigd met een overschot aan aanbod, de kwaliteit van de kleding (vooral door fast fashion) is verslechterd, en de verwerkingskosten voor de lagere kwaliteiten ('ondersoorten') zijn gestegen. Ook vragen gemeenten hogere vergoedingen voor het plaatsen van kledingcontainers.

Wat is het probleem met 'fast fashion' voor textielinzamelaars?

Fast fashion produceert kleding van lage kwaliteit die snel verslijt. Dit betekent dat een kleiner percentage van de ingezamelde kleding geschikt is voor hergebruik. Het verwerken van deze 'ondersoorten' is duur en levert weinig tot geen geld op, waardoor het verdienmodel van inzamelaars onder druk komt te staan.

Wat gebeurt er met kleding die niet meer te dragen is?

Kleding die niet meer te dragen is, wordt vaak geëxporteerd naar landen zoals India en Pakistan om gerecycled te worden tot nieuwe vezels (bijvoorbeeld voor 'shoddy' dekens). Een deel, dat niet meer te recyclen is, moet worden verbrand, wat extra kosten met zich meebrengt.

Is het doneren van kleding nog wel zinvol?

Ja, het doneren van kleding is nog steeds zinvoller dan het bij het restafval gooien. Het geeft kleding een tweede leven, of draagt bij aan recycling. Echter, de sector staat voor grote uitdagingen en er is een dringende behoefte aan een verschuiving naar een meer circulaire aanpak, waarbij kleding langer meegaat en beter gerecycled kan worden.

Wat is hoogwaardige recycling van textiel?

Hoogwaardige recycling is het proces waarbij oud textiel, zelfs als het niet meer draagbaar is, wordt verwerkt tot nieuwe, bruikbare vezels en garens. Deze nieuwe vezels kunnen vervolgens gebruikt worden om volledig nieuwe kledingstukken te produceren, waardoor de kringloop van textiel wordt gesloten.

Als je andere artikelen wilt lezen die lijken op Wat Gebeurt Er Echt Met Jouw Oude Kleding?, kun je de categorie Textiel bezoeken.