De Paarse Pracht: Kleding van Sinterklaas Ontrafeld

Sinterklaas, de goedheiligman die elk jaar weer harten verovert, is onlosmakelijk verbonden met zijn statige en herkenbare verschijning. Zijn kleding, vol symboliek en geschiedenis, roept vaak vragen op. Wat is nu precies dat paarse kledingstuk? En hoe heet de lange jurk die hij draagt? Laten we de garderobe van Sinterklaas eens nader bekijken en de verhalen erachter ontrafelen.

De kleding van Sinterklaas is in essentie gebaseerd op de traditionele gewaden van een bisschop, wat niet verwonderlijk is, aangezien Sint Nicolaas van Myra, de historische figuur achter Sinterklaas, zelf een bisschop was in Klein-Azië (het huidige Turkije) in de vierde eeuw. Hoewel er in de loop der eeuwen aanpassingen zijn gedaan om het feestelijker en kindvervullender te maken, blijven de wortels in de kerkelijke traditie diep verankerd. Laten we elk belangrijk onderdeel van zijn outfit onder de loep nemen.

De Iconische Kleding van Sinterklaas

De verschijning van Sinterklaas is tot in de puntjes verzorgd en elk kledingstuk draagt bij aan zijn imposante en vriendelijke uitstraling. Van zijn hoofd tot zijn schoenen, zijn outfit is een samensmelting van eeuwenoude tradities en moderne interpretaties.

De Paarse Onderjurk en de Tabberd

Een veelgestelde vraag betreft de paarse kleding van Sinterklaas. De lange jurk die Sinterklaas aan heeft, wordt een tabberd genoemd. Dit is het lange, paarse onderkleed van een bisschop, dat bijna tot op zijn schoenen reikt. De eigenlijke kerkelijke benamingen voor dit gewaad zijn ‘soutane’ of ‘toga’. De tabberd van een bisschop heeft traditioneel 33 knopen, symbolisch voor de leeftijd van Jezus, maar die van Sinterklaas heeft vaak minder knopen. Onder deze tabberd draagt hij inderdaad een paarse onderjurk. Het is dus de tabberd, het prominente paarse gewaad, dat het meest in het oog springt en vaak wordt aangeduid als de ‘paarse mantel’ of ‘paarse jurk’, hoewel de term ‘mantel’ strikt genomen verwijst naar zijn rode bovenkleed.

De Rode Mantel: Majesteit en Traditie

Over zijn tabberd heen draagt Sinterklaas een grote, rode mantel die bijna tot op de grond komt. Dit is de ‘mantel’ in de meest letterlijke zin van het woord. Deze rode mantel, vaak rijk versierd en gevoerd, geeft Sinterklaas zijn majestueuze en herkenbare silhouet. Het rood van de mantel contrasteert prachtig met het paars van de tabberd en draagt bij aan de feestelijke uitstraling van de goedheiligman.

De Mijter: Een Hoofdtooi met Historische Kanttekeningen

Op zijn hoofd draagt Sinterklaas een rode mijter met een gouden kruis erop. Dit is een direct symbool van zijn bisschoppelijke status. Echter, in de katholieke kerk worden er geen rode mijters gedragen; deze zijn meestal wit of crème-kleurig. Bovendien droegen bisschoppen pas vanaf de 12e eeuw mijters, terwijl Sint Nicolaas van Myra ver vóór die tijd leefde (gestorven in 343). Dit betekent dat de historische Sint Nicolaas nooit een mijter heeft gedragen. Desondanks is hij later wel met dit symbool afgebeeld, en is het een onmisbaar onderdeel geworden van de Sinterklaasfiguur. Een echte mijter hoort overigens voorzien te zijn van twee versierde banden in de vorm van een omgekeerde T, wat bij de mijter van Sinterklaas vaak ook terug te zien is. De echte Sinterklaas draagt een stevige kokermijter, die niet uit te klappen is, in tegenstelling tot de platte, uitklapbare mijters die hulp-Sinterklazen soms dragen.

Overige Kledingstukken en Accessoires

Naast de prominente tabberd, mantel en mijter, bestaat de outfit van Sinterklaas uit diverse andere elementen die bijdragen aan zijn complete verschijning:

• Albe: Over de tabberd draagt Sinterklaas een albe, een wit ‘hemd’ dat aan de onderkant met kant is afgezet en tot een stukje onder de knieën komt. Dit wordt op zijn plaats gehouden door een cingel (ook wel klingel), een wit koord met kwastjes aan het uiteinde.
• Stola: Een smalle strook stof die om de hals wordt gedragen, meestal in dezelfde kleur en stof als het kazuifel.
• Kazuifel: Het rode bovenkleed van Sinterklaas is een simpelere vorm van het kazuifel dat een priester draagt tijdens de mis.
• Staf: De staf die Sinterklaas gebruikt, is goudkleurig en lijkt op de staf van een herder. Het is een symbool van de herderlijke zorg van de bisschop voor zijn gelovigen, vergelijkbaar met de zorg van een herder voor zijn schapen. Een echte bisschopsstaf is vaak van verguld koper.
• Handschoenen: Sinterklaas draagt meestal witte, en soms paarse, handschoenen.
• Ring: Aan zijn linkerhand draagt Sinterklaas een bisschopsring met een rode robijn erin. Hoewel een echte bisschop de ring aan zijn rechterhand draagt, is dit voor Sinterklaas praktischer gezien de vele handen die hij moet schudden. De ring symboliseert de verbintenis van de bisschop met God.
• Schoenen: Sinterklaas draagt traditioneel zwarte schoenen.

De Historische Figuur Achter Sinterklaas

Om de betekenis van zijn kleding volledig te begrijpen, is het belangrijk te weten wie Sint Nicolaas van Myra was. Geboren rond het jaar 280 in Patara, stierf hij waarschijnlijk op 6 december 343. Hij werd op jonge leeftijd bisschop van Myra, een stad in het toenmalige Byzantijnse Rijk (nu Turkije). Nicolaas stond bekend om zijn vrijgevigheid en zijn daden van barmhartigheid, vooral jegens de armen. Het beroemdste verhaal is dat van de arme koopman met drie dochters die hij van verkoop als slavin redde door zakjes geld door het raam te gooien, een verhaal dat de basis vormt voor het schoentje zetten. Na zijn dood werd hij heilig verklaard en zijn botten werden bewaard in Bari, Italië, wat een belangrijke bedevaartplaats werd. Hij is de beschermheilige van onder andere zeelieden, kinderen, handelaren, slagers en advocaten.

De Evolutie van het Sinterklaasfeest en Zijn Helpers

Het Sinterklaasfeest, zoals we dat nu kennen, is een mix van eeuwenoude tradities en recentere toevoegingen. De figuur van Piet, Sinterklaas’s trouwe helper, is daar een goed voorbeeld van. Pas in het midden van de 19e eeuw, door toedoen van de Amsterdamse onderwijzer Jan Schenkman, verscheen Piet voor het eerst als de ‘Zwarte Piet’ in het boek ‘Sint Nicolaas en zijn Knecht’ (1850). Oorspronkelijk had Piet een rol als boeman, die stoute kinderen dreigde mee te nemen naar Spanje. Echter, de tijden veranderen, en met de maatschappelijke discussie over racisme is de figuur van Zwarte Piet geëvolueerd naar Roetveegpieten en anders gekleurde Pieten. De oorsprong van Piet is niet eenduidig; mogelijke invloeden zijn Moren, schoorsteenvegers of zelfs heidense figuren zoals Ull.

In andere landen waar Sint Nicolaas wordt gevierd, heeft hij vaak andere helpers, soms met een veel duisterder uiterlijk. Denk aan Krampus in Oostenrijk, Schmutzli in Zwitserland, Knecht Ruprecht in Duitsland, en Père Fouettard in Frankrijk. Deze figuren benadrukken de dualiteit van goed en kwaad die in veel oude volksverhalen voorkomt.

Tradities en Gebruiken Rondom Sinterklaas

Het Sinterklaasfeest is rijk aan tradities die diep geworteld zijn in de geschiedenis en de legenden rondom Sint Nicolaas.

• De Intocht: Elk jaar in november komt Sinterklaas met zijn Pieten aan in Nederland en België, traditioneel per stoomboot. Dit gebruik stamt uit de 19e eeuw, toen stoomboten een modern vervoersmiddel waren. De link met Spanje, waar Sinterklaas volgens de liedjes vandaan komt, is waarschijnlijk te herleiden tot de plaats waar zijn botten liggen, Bari, dat in de middeleeuwen onder Spaans bewind viel.
• Schoentje Zetten: Dit gebruik, waarbij kinderen hun schoen bij de kachel of schoorsteen plaatsen in de hoop op een traktatie of klein cadeautje, gaat terug tot de 15e eeuw. Het is een echo van Sint Nicolaas’s daden van liefdadigheid, waarbij hij zakjes geld door ramen gooide.
• Pakjesavond: Het hoogtepunt van het feest in Nederland is Pakjesavond op 5 december, waarbij cadeautjes worden uitgewisseld, vaak vergezeld van surprises en gedichten. Dit is een relatief recente traditie die na de Tweede Wereldoorlog populariteit won met de toenemende welvaart. In België worden de cadeautjes traditioneel op de ochtend van 6 december uitgepakt.
• Strooien van Pepernoten: Het strooien van pepernoten en ander strooigoed herinnert aan het gooien van geldzakjes door Sint Nicolaas. Het kan ook verwijzen naar oude Germaanse rituelen waarbij graan werd gestrooid.
• Liedjes en Lekkernijen: Sinterklaasliedjes zijn essentieel voor het feest. Veel liedteksten hebben een historische achtergrond en zijn door de eeuwen heen aangepast. Daarnaast zijn er talloze lekkernijen die onlosmakelijk verbonden zijn met Sinterklaas, zoals pepernoten, kruidnoten, taai-taai, speculaas, marsepein, boterletters en chocoladeletters, vaak in de vorm van het chocoladegeld dat herinnert aan de vrijgevigheid van de Sint.

Sinterklaas Kleding: Een Vergelijking

Hoewel de kleding van Sinterklaas sterk gebaseerd is op die van een bisschop, zijn er enkele opmerkelijke verschillen die de figuur van Sinterklaas uniek maken.

Veelgestelde Vragen over Sinterklaas en Zijn Kleding

Waarom draagt Sinterklaas paars?

Sinterklaas draagt paars omdat dit de traditionele kleur is van de tabberd, of soutane, van een bisschop. Paars is in de katholieke kerk de kleur van boete en voorbereiding, maar ook van waardigheid en spiritualiteit, passend bij de status van een bisschop.

Wat is het verschil tussen de tabberd en de mantel van Sinterklaas?

De tabberd is de lange, paarse onderjurk of toga die Sinterklaas draagt, direct over zijn albe. De mantel is de grote, rode bovenkleding die hij over al zijn andere gewaden draagt. De mantel is dus het buitenste kledingstuk, terwijl de tabberd daaronder zit.

Waarom draagt Sinterklaas een rode mijter, terwijl bisschoppen die niet dragen?

De rode mijter van Sinterklaas is een afwijking van de traditionele witte of crème-kleurige mijters die in de katholieke kerk worden gedragen. Dit is waarschijnlijk een artistieke vrijheid die is ontstaan om Sinterklaas een meer feestelijke en opvallende uitstraling te geven, passend bij zijn rol als kinderfeestfiguur. Het rood past ook bij de kleur van zijn mantel.

Heeft de historische Sint Nicolaas echt een mijter gedragen?

Nee, de historische Sint Nicolaas (Nicolaas van Myra) leefde in de vierde eeuw, terwijl bisschoppen pas vanaf de 12e eeuw mijters begonnen te dragen. De mijter is dus een latere toevoeging aan zijn afbeelding en symboliek.

Waarom heeft Sinterklaas witte handschoenen aan?

Witte handschoenen zijn een traditioneel onderdeel van de liturgische kleding van een bisschop. Ze symboliseren zuiverheid en onschuld, en voegen een element van formaliteit en waardigheid toe aan de verschijning van de Sinterklaasfiguur.

Wat betekent de staf van Sinterklaas?

De staf van Sinterklaas, met zijn kenmerkende krul, is een bisschopsstaf. Het symboliseert de herderlijke zorg van de bisschop voor zijn 'kudde' (de gelovigen), net zoals een herder zorgt voor zijn schapen. Het staat voor leiding, bescherming en gezag.

Conclusie

De kleding van Sinterklaas is veel meer dan alleen een kostuum; het is een rijke verzameling van symbolen en tradities die de eeuwenoude geschiedenis van Sint Nicolaas en de evolutie van het Sinterklaasfeest weerspiegelen. Van de diepe paarse tabberd tot de statige rode mantel en de iconische mijter, elk kledingstuk draagt bij aan de magie en het mysterie van de goedheiligman. Het begrijpen van deze details verrijkt de waardering voor dit geliefde feest en de figuur die het belichaamt, en herinnert ons eraan hoe tradities zich vormen en transformeren door de tijd heen, zonder hun kern te verliezen.

Als je andere artikelen wilt lezen die lijken op De Paarse Pracht: Kleding van Sinterklaas Ontrafeld, kun je de categorie Mode bezoeken.