Wie Bezit Hoog Catharijne? Achter de Schermen

Hoog Catharijne, een naam die synoniem is geworden met het bruisende hart van Utrecht, is veel meer dan alleen een winkelcentrum. Het is een omvangrijk complex dat winkels, kantoren en woningen omvat, en dat naadloos de binnenstad verbindt met het Centraal Station. Maar wie trekt er eigenlijk aan de touwtjes van dit gigantische bouwwerk? Achter de schermen van dit Nederlandse icoon staat een internationale speler in vastgoed: het Franse bedrijf Klépierre.

Klépierre is een vooraanstaand vastgoedconglomeraat dat wereldwijd actief is als eigenaar en verhuurder van grote winkelcentra. De acquisitie van Hoog Catharijne past perfect in hun strategie om te investeren in prominente commerciële centra op strategische locaties. Deze overname onderstreept de commerciële waarde en het strategische belang van Hoog Catharijne binnen Europa.

De Geboorte van een Megaproject: Planvorming en Visie

De geschiedenis van Hoog Catharijne begint begin jaren 60, toen de gemeente Utrecht intensief zocht naar uitbreidingsmogelijkheden voor haar centrum. Het bestaande stadscentrum was relatief klein vergeleken met andere steden, en de behoefte aan expansie was groot. De blik viel op het gebied tussen het oude stadscentrum en het Centraal Station, waar zich destijds bebouwing van relatief lage waarde bevond. Dit bood de perfecte gelegenheid voor een ambitieus project.

Men realiseerde zich al snel dat een dergelijke uitbreiding van aanzienlijke omvang moest zijn om de moeite waard te zijn. Alleen dan konden de rooilijnen en het stratenpatroon significant worden gewijzigd, wat tevens verkeersmaatregelen mogelijk zou maken. Aanvankelijk was het te ontwikkelen terrein beperkt tot het gebied tussen het Centraal Station en de Catharijnesingel, maar dit werd later uitgebreid tot een veel groter gebied, inclusief het spoorterrein, na overeenstemming met de Nederlandse Spoorwegen in 1966. Het doel was duidelijk: een sterke verbinding creëren tussen het station en de historische binnenstad, ter verrijking van het stadscentrum en een gunstige oriëntatie van het openbaar vervoer.

In 1962 vroeg de gemeenteraad advies aan bouwbedrijf Bredero over een mogelijke parkeergarage. Empeo, het adviesbureau van Bredero, presenteerde vervolgens een revolutionair plan voor een nieuw winkelcentrum met kantoren, woningen en parkeergarages. Dit plan kreeg later de naam Hoog Catharijne, een verwijzing naar het Catharijneveld (nu Vredenburg). Het meest kenmerkende aspect van het ontwerp, van architecten G.J. van der Grinten, Bart van Kasteel en K.F.G. Spruit onder supervisie van Alexander Bodon, was de 5,5 meter hoog gelegen winkelpassage. Deze passage, die station en binnenstad zou verbinden, creëerde een uniek ruimtescheppend effect en elimineerde barrières zoals de Catharijnesingel en het stationsemplacement door voetgangersverkeer op een hoger niveau te plaatsen. Het plan werd in 1963 door de gemeenteraad aangenomen.

De Prijs van Vooruitgang: Voorbereiding en Sloop

De realisatie van Hoog Catharijne ging gepaard met ingrijpende veranderingen in het stadsbeeld van Utrecht. Voor het nieuwe winkelcentrum werd de gehele stationswijk, een negentiende-eeuwse wijk tussen de Catharijnesingel en het station, volledig gesloopt. Ook het stationsgebouw zelf moest wijken, hoewel de perrons en de negentiende-eeuwse stationsoverkapping grotendeels behouden bleven. Een klein deel van de perronkappen werd wel gesloopt voor de aanleg van de traverse.

Ondanks protesten van krakers, die een deel van het binnenstadsgebied rond Clarenburg probeerden te redden, gingen meerdere panden, waaronder zelfs middeleeuwse gebouwen, tegen de vlakte. Een van de meest betreurde verliezen was het gebouw van verzekeringsmaatschappij De Utrecht, een van de belangrijkste jugendstil-panden van Nederland. Verder werd de Van Seypesteijnkazerne gesloopt en het noordwestelijke deel van de Stadsbuitengracht gedempt om plaats te maken voor de autoweg Catharijnebaan. Op de plek van de voormalige kazerne verrezen de nieuwe gebouwen van de Jaarbeurs.

Een Stapsgewijze Oplevering: De Groei van Hoog Catharijne

Hoog Catharijne werd niet in één keer opgeleverd, maar groeide gestaag over een periode van jaren, waarbij verschillende delen en functies geleidelijk werden toegevoegd aan het complexe geheel.

De Eerste Steentjes (1968-1970)

• Kantoorgebouw Catharijnesingel 55-57: Het allereerste deel van het plan, het kantoorgebouw aan de Catharijnesingel 56 (Ziekenzorg/Ziekenfonds), inclusief een apotheek op nummer 57, werd officieel geopend op 5 februari 1968. De bovenliggende kantoren kregen de naam Catharijneborch.
• Trindeborch: Het eerste deel van Trindeborch, een verlenging van het eerder genoemde gebouw, verrees in 1969. Het tweede deel volgde in 1974-1975, inclusief een haakse westvleugel. Dit kantoorgebouw had eigen ingangen vanuit zowel de Catharijnesingel als later vanuit het winkelgebied.
• Jaarbeursplein-gebied en Traversen: Tussen medio 1969 en medio 1970 werden het Jaarbeursplein-gebied en de traverse tussen het plein en het toenmalige stationsplein opgeleverd. Het Beatrixgebouw werd op 2 maart 1970 door prinses Beatrix zelf geopend, bereikbaar via deze traverse.
• Stationstraverse (NS) en Jaarbeurstraverse: De traverse over de perrons werd het NS-gedeelte van de stationstraverse genoemd. Het stuk over het goederenemplacement richting het Jaarbeursplein heette de Jaarbeurstraverse, met winkels aan de noordzijde.
• Catharijnehof en Jaarbeursplein: De traverse mondde uit in de Catharijnehof, een klein winkelgebied onder de sporthal, met horeca en NS-loketten. Vanuit hier kon men via (rol)trappen naar het deels overkapte Jaarbeursplein.
• Sporthal en Beatrixgebouw: Vanuit de Catharijnehof was er een indoorverbinding met de bovengelegen sporthal en het zuidelijk gelegen Beatrixgebouw.
• Kantoren Leeuwensteyn, Cranenborch en Van Sypesteijn: Het lange kantorenblok ten westen van het spoor werd rond 1969-1970 gebouwd. Leeuwensteyn opende op 11 juli 1969, Cranenborch (GGD) op 10 juni 1970, en Van Sypesteijn ook in 1970.
• Parkeergarage Jaarbeursplein en Holiday Inn: De eerste parkeergarage van Utrecht aan het Jaarbeursplein werd op 7 januari 1970 in gebruik genomen, tegelijk met het busstation. Het Holiday Inn hotel (nu NH-hotel) opende op 8 juni 1970.

Het Hart van het Complex (1973)

Het jaar 1973 markeerde een cruciale fase met de officiële opening van het winkelcentrum en de voltooiing van de hoofdroute.

• Officiële Opening Winkelcentrum: Op 24 september 1973 werd Hoog Catharijne officieel geopend door prinses Beatrix, te midden van protesten van duizenden inwoners. Destijds was het het grootste overdekte winkelcentrum van Europa. De Vroom & Dreesmann en Bioscoop Catharijne openden diezelfde week.
• Catharijnebaan en Parkeergarage Vredenburg: De autoweg Catharijnebaan was al op 11 september 1973 in gebruik, en de ondergrondse parkeergarage onder het Vredenburg rond 17 april 1973.
• Stationshal en Hoofdroute Voltooid: De nieuwe hooggelegen stationshal opende op 17 december 1973. Deze hal sloot aan op de traverse, waardoor een volledig overdekte “indoor” route ontstond van het Vredenburg naar het station en het Jaarbeursplein. Deze complexe en omvangrijke bouwfase werd hiermee vrijwel afgerond.
• Winkelgebieden Clarenburg, Radboudkwartier en Stationstraverse: Het winkelcentrum begon vanuit het Vredenburg met het Clarenburg-gebied, gevolgd door de Radboudtraverse (met uitzicht op de Catharijnebaan) en het Radboudkwartier. De stationstraverse uit 1973, later bekend als de “Patatstraat”, verbond dit alles met de stationshal.
• Streekbusstation en Zuidelijke Zijtraverse: Een zuidelijke zijtraverse werd in 1973 gebouwd richting het streekbusstation op straatniveau, dat sinds 2 maart 1971 geleidelijk in gebruik was genomen en later verder werd uitgebreid.

Latere Uitbreidingen en Voltooiing (1974-1991)

Na 1973 volgden nog meer belangrijke toevoegingen, zowel noordelijk als zuidelijk van de hoofdroute.

• Katreinetoren & Laag Katreine: Direct ten zuiden van de stationshal opende in augustus 1974 de Katreinetoren, een kantoorgebouw van de NS. Laag Katreine, de tweedelige laagbouw van de Katreinetoren, volgde in 1977 en 1980.
• Taxiplatform en Stadsbusstation: Noordelijk van de stationstraverse werd op 22 oktober 1974 het Stationsplateau (taxiplatform) in gebruik genomen, als dak voor het stadsbusstation dat op 9 april 1975 op straatniveau opende.
• Godebaldkwartier en Gildenkwartier: Het Godebaldkwartier, ten zuiden van het Radboudkwartier, opende op 3 september 1975. Dit was aanvankelijk een open marktgebied, maar werd in 1977 overdekt. Het Gildenkwartier, ten noorden van het Radboudkwartier, opende op 27 oktober 1977, inclusief de Gildentraverse over de Catharijnebaan.
• Vredenburgpassage en Muziekcentrum Vredenburg: Aan de oostelijke zijde van het plein Vredenburg opende op 24 september 1974 de Vredenburgpassage. Het Muziekcentrum Vredenburg, een ontwerp van Herman Hertzberger, werd op 26 januari 1979 door prinses Beatrix geopend, waarmee de “indoorroute” van de straat Vredenburg tot de Croeselaan compleet was.
• Smakkelaarsburcht en Daalse Kwint: In 1983 werd het kantorencomplex Smakkelaarsburcht opgeleverd, gevolgd door de kantoren van de FGH Bank en AMRO-bank. De Daalse Kwint, een uitbreiding van het Plan Hoog Catharijne, volgde in 1990 en 1991. Deze gebouwen waren niet direct verbonden met de rest van het Hoog Catharijne-complex.

Anno 2024 is veel van deze bebouwing gesloopt of volledig vernieuwd in het kader van grootschalige stedelijke projecten zoals CU2030, waarbij onder andere de Catharijnesingel weer is opengelegd en het station is omgebouwd tot een OV-terminal.

Overzicht Belangrijke Opleverdata Hoog Catharijne

Uitdagingen en Transformatie: Van Overlast naar Revitalisatie

Hoog Catharijne, hoewel een architectonisch hoogstandje in zijn tijd, kreeg al snel te maken met onvoorziene problemen. Het verwarmde en overdekte karakter trok daklozen en drugsverslaafden aan, waardoor het complex na sluitingstijd als onveilig werd ervaren. Dit was een probleem waarvoor al in de planfase werd gewaarschuwd. Ook de 'jaren zeventig-bouw', die de 'menselijke maat' zou missen, en de als onduidelijk ervaren bewegwijzering droegen bij aan de kritiek. De oorspronkelijke afspraak dat de winkelpassage de belangrijkste route tussen station en binnenstad zou zijn, zorgde ervoor dat winkels op straatniveau minder goed liepen, wat leidde tot een onprettige sfeer in de directe omgeving van Hoog Catharijne.

De demping van de Catharijnesingel, vervangen door een autoweg, werd door velen in Utrecht betreurd als een doorbreking van de historische singelstructuur. Deze overwegingen leidden er al vanaf de jaren 80 toe dat het stadsbestuur inzette op vernieuwing van het stationsgebied, inclusief Hoog Catharijne.

Maatregelen en Eerste Verbouwingen

Om de problemen te bestrijden, werden op korte termijn maatregelen genomen. Grote delen van het winkelcentrum werden zo aangepast dat ze 's nachts of permanent konden worden afgesloten, vooral de tweede etage. Ook de meeste distributiestraten op straatniveau werden afgesloten met hekken. Eind jaren 80 werd de stationshal aanzienlijk uitgebreid en kreeg meer licht, en de donkere rubberen vloeren werden vervangen door lichtere tegels. Dit verbeterde de oriëntatie voor het publiek.

De jaren 90 brachten een grote facelift voor het winkelcentrum zelf, in een vergelijkbare stijl als de eerdere renovatie van het Godebaldkwartier. Het Godebaldkwartier had na de komst van Albert Heijn in 1982 al een impuls gekregen en onderging begin 1992 een verbouwing met nieuwe dakbeglazing voor maximale lichtinval en nieuwe betegeling. Rond 1997 kregen de kantoorpanelen aan de buitenzijde van het Godebaldkwartier bonte pastelkleuren, wat zorgde voor meer visuele variatie.

Rond 1996 kreeg het hele winkelcentrum een vergelijkbare facelift. In de Clarentuin werd een grote lichtkoepel geplaatst en de looppaden in de Clarentuin, Radboudtraverse en stationstraverse werden verbreed. Ingangen werden herkenbaarder en transparanter, en de plafonds kregen een lichtere, pastelachtige kleurstelling. In 2003 vestigde de MediaMarkt zich in het Gildenkwartier, wat een grote impuls betekende na een periode van leegstand.

Het Utrecht City Project en CU2030

Vanaf medio jaren 80 werd diepgaand onderzoek gedaan naar de problematiek rond Hoog Catharijne en naar langetermijnoplossingen. Dit leidde tot het Utrecht City Project, een stedenbouwkundig plan dat echter strandde door stroeve samenwerking tussen de betrokken partijen, waaronder de Jaarbeurs en de eigenaar van Hoog Catharijne. Na dit stranden kwamen de gemeente en lokale partners in 2005/2006 met het plan "Aanpak Stationsgebied", later bekend als CU2030. Dit project behelsde een totale herstructurering van het stationsgebied, waarbij het winkelcentrum vanaf de jaren 2010 een ingrijpende transformatie zou ondergaan, met onder andere het herstellen van de Catharijnesingel en de transformatie van het station tot een moderne OV-terminal.

Veelgestelde Vragen over Hoog Catharijne

Kun je 's avonds door Hoog Catharijne lopen?

Tot voor kort was de looproute door winkelcentrum Hoog Catharijne, die de binnenstad met het stationsgebied van Utrecht verbindt, 24 uur per dag geopend. Deze route bood voetgangers de mogelijkheid om ook buiten de winkeltijden snel tussen het station en de binnenstad te bewegen. Echter, de afgelopen maanden is de nachtelijke overlast in het winkelcentrum sterk toegenomen. De centrale ligging maakte het een aantrekkelijke ontmoetings- en hangplek, ook voor personen van buiten Utrecht. Dit leidde tot een toename van incidenten, zoals alcohol- en drugsgebruik, diefstal, dealen en ernstige vervuiling, in combinatie met onderlinge vechtpartijen, wat een grimmige sfeer creëerde.

Als gevolg hiervan heeft de gemeente Utrecht besloten de 24-uursroute tussen 00:00 uur en 06:00 uur af te sluiten, voor minimaal een jaar. Burgemeester Sharon Dijksma benadrukt dat veiligheid voor inwoners, bezoekers en openbare orde voorop staat, en dat deze ingrijpende maatregel noodzakelijk is. De groep die overlast veroorzaakt, bestaat uit 30 tot 50 personen, een fluïde groep van zowel Utrechtse inwoners als personen uit Oost-Europa, Noord-Afrika en het Midden-Oosten, met een recente toename van minderjarige en jongvolwassen Syrische en Algerijnse jongeren.

De gemeente monitort nauwlettend of de sluiting een waterbedeffect elders in de stad teweegbrengt en blijft inzetten op een combinatie van repressie en zorg. Voor de definitieve sluiting is een afwijking van het bestemmingsplan en een vergunningsaanvraag nodig, die op korte termijn door de eigenaar van Hoog Catharijne (Klépierre) zal worden ingediend en door de gemeente zal worden behandeld. Zodra de ingangsdatum bekend is, zullen inwoners en reizigers actief worden geïnformeerd over de sluiting en alternatieve routes.

Hoe laat sluiten de winkels op Hoog Catharijne?

De openingstijden van de winkels in Hoog Catharijne variëren, maar de meeste winkels zijn geopend van ongeveer 10:00 uur tot 20:00 uur op weekdagen, met afwijkende tijden op donderdag (koopavond), zaterdag en zondag. Het is altijd raadzaam om de specifieke openingstijden van individuele winkels te controleren op hun websites of de website van Hoog Catharijne.

Hoewel de hoofdlooproute tussen het station en de binnenstad (vóór de recente wijzigingen) 24 uur per dag geopend was, betekent dit niet dat alle delen van het complex toegankelijk bleven. Van 22:00 uur tot 07:00 uur waren en zijn specifieke entrees gesloten. Zo is de entree bij het Gildenkwartier (MediaMarkt), de gang naar het Godebaldkwartier en de Zuidpassage tussen 22:00 uur en 07:00 uur afgesloten. Gedurende de nachtelijke uren kon en kan men de binnenstad of Utrecht Centraal Station bereiken door gebruik te maken van de draaideuren aan de zijde van TivoliVredenburg in de Stadskamer.

Als je andere artikelen wilt lezen die lijken op Wie Bezit Hoog Catharijne? Achter de Schermen, kun je de categorie Mode bezoeken.